Ongeveer 23% van de Nederlandse huishoudens heeft een of meer katten. Toch laat de kennis over katten vaak te wensen over. Helaas. Niet alleen binnen deze kattenhuishoudens, maar bijvoorbeeld ook onder biologen en ecologen. De kat is misschien wel het meest onbegrepen huisdier. De laatste tijd schuiven er vaker zogenoemde deskundologen in de media voorbij die een mening hebben over de verwoesting die de kat zou aanbrengen aan onze vogelpopulatie.

Voor mij als kattengedragstherapeut een ergerlijke zaak. Even wat feiten op een rij:

  1. De grootste vijand van de vogels is de mens. Bijvoorbeeld door bestrijdingsmiddelen, zoals insecticiden (minder voeding voor vogels!) of door zoiets als spouwmuurisolatie (sommige vogeltjes bouwen nestjes in kieren in het huis zoals een spouwmuur) en zelfs klimaatverandering (minder goed vestigingsklimaat voor sommige vogelsoorten).
  2. Na de mens zijn vogels zelf de grootste vijand van vogels. Voor kraaien, eksters, maar ook de reiger staan zang- en jonge weidevogeltjes op de menukaart. Daarnaast zijn er ook nog andere roofdieren in het wild die jagen op vogels. Denk aan de vos of de hermelijn.


Hoe zit dat dan met de kat? Het jaaginstinct heeft de kat van nature, maar het daadwerkelijke vangen van prooi leert de kat van de moeder. Voor elke soort prooi moet de kat een andere techniek leren. Het vangen van muizen is iets compleet anders dan het vangen van vogels. Omdat de meeste huiskatten al met 8 weken bij de moeder worden weggehaald (al decennia lang), leren de meeste huiskatten wel muizen, maar geen vogels vangen. Het vogels vangen is wat je kunt noemen iets voor gevorderden, behalve als het kruipt. Denk aan jonge merels die uit het nest vallen. Maar de meeste daarvan zijn dan weer prooi van de ekster of kraaiachtige, die in deze periode in groepen op de loer liggen om aan dit feestmaal te kunnen beginnen. Even los daarvan zijn de meeste huiskatten ronduit te dik om effectief op vogels te kunnen jagen.


Nou is het natuurlijk mogelijk dat katten zelf via zogenoemd one trial learning leren hoe ze vogels moeten vangen. One trial learning komt erop neer dat je een keer geluk hebt met jagen en daardoor leert hoe het moet. Allemaal mogelijk, maar de meeste katten leren het nooit.


Hoe zit dat dan met de wilde kat? We hebben twee soorten: de Europese Wilde Kat, dus de écht wilde variant. Die hoort hier gewoon in de natuur, maar is in Nederland nauwelijks meer te vinden. Dan hebben we wel verwilderde katten. Hoe doen die het? Mogelijk iets beter dan de huiskat, maar niet veel. Waarom? Omdat die verwilderde katten het vangen van vogels ook van het moederdier moeten leren. Jong geleerd is oud gedaan. Verwilderde katten zijn nakomelingen van generaties huiskatten die op (te) jonge leeftijd bij het moederdier zijn weggehaald. Deze moederdieren hebben het jagen zelf vaak niet geleerd. Een deel daarvan zal het dan wel leren via one trial learning en het weer kunnen doorgeven aan de kroost. Maar lang niet allemaal.


Onderzoek (dmv tellingen) zou uitwijzen dat kattenmensen maar eenderde van de prooien te zien krijgen omdat de kat de rest elders zou oppeuzelen. Dat zijn dan de “cadeautjes”. Het is echter niet logisch dat katten tweederde van de prooien elders opeten. De natuur zit (gelukkig) nogal logisch in elkaar. Een kat is weliswaar een roofdier, maar als eenzame jager ook erg kwetsbaar. Daardoor zal een kat een prooi liever in het kernterritorium en dus in relatieve veiligheid oppeuzelen dan middenin de natuur. Dat kernterritorium is voor de huiskat dus thuis. Dat zijn dan de “cadeautjes” (maar niet heus).


Kortom: dat de kat de voornaamste reden zou zijn voor het (uit)sterven van het aantal vogels(soorten) is behoorlijk overdreven. Laten we als mensen eerst maar eens hand in eigen boezem steken en kijken wat WIJ zelf kunnen doen voordat we de kat de bel aanbinden.


En dat laatste zeker NIET doen, want het werkt niet. Katten leren namelijk jagen zonder dat die bel rinkelt. Los daarvan is een kat extreem stressgevoelig. (zeker 80% van alle aandoeningen bij katten hebben een relatie met stress!). Het aanbinden van een bel die continu rinkelt is dan ook ronduit dierenmishandeling.


Ook het binnenhouden van katten is geen goed idee. Wanneer katten namelijk geconfronteerd worden met iets dat stress oplevert, vluchten ze van nature van deze stressbron weg. Wanneer een dergelijke bron van stress in huis zit (denk aan een klussende buur of een baby of een vreemd luchtje) dan kan een pure binnenkat niet van deze stress wegvluchten. Dat levert dan weer chronische stress op, met alle mogelijke gezondheidsproblemen van dien.


Wat dan wel? Voor de verwilderde kat gewoon blijven doorgaan met TNR (Trap Neuter and Return). Dat werkt het beste. En verder blij zijn dat de ratten en muizenpopulatie over het algemeen heel erg goed in bedwang wordt gehouden door al die jagende huiskatten. En voor de vogels? Goed nadenken over hoe wij met onze “innovaties” en ontwikkelingen de natuur in negatieve zin beinvloeden en daar andere oplossingen voor vinden.